Hoe kunnen we het poldergebied van west Groningen beter inrichtingen voor recreanten? Dat was de vraag op een ledenavond van de ANWB op dinsdag 24 juni 2003. Voorafgaand aan deze avond zond de ANWB aan 2500 leden in en rond dit gebied een enquête, waarin dezelfde vraag centraal stond.

Zowel de enquête als de ledenavond hebben een aantal voorstellen opgeleverd om de toegankelijkheid en beleving van dit gebied te verbeteren. In deze folder staan een aantal voorstellen.

Het gaat grofweg over het gebied tussen de A7 in het zuiden, het Van Starkenborghkanaal in het noorden, Zuidhorn/Enumatil in het westen en de stad Groningen in het oosten.l

Waarom?
Aan de westrand van de stad Groningen zijn een aantal nieuwe woonwijken gekomen. En in de toekomst staan er nog een aantal nieuwe bouwlocaties gepland. Ook zou aan de zuidwestkant een bedrijvenpark Westpoort moeten verrijzen en zou de natuur in het noordelijk deel van de provincie Groningen verbonden moeten worden met de natuur in het zuidelijk deel: een ecologische verbindingszone in het kader van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS).
Kortom, er liggen nogal wat claims op het westelijk poldergebied van de stad Groningen.

De ANWB vindt het van groot belang dat de inwoners van de stad in de directe nabijheid van hun woning een ommetje moeten kunnen maken. Een wandeling of fietstocht door de natuur laadt de batterij op in ons jachtig bestaan. En dat is nodig in Groningen, omdat onderzoek heeft aangetoond dat er de komende tientallen jaren in de stad Groningen een tekort ontstaat aan mogelijkheden om te wandelen en te fietsen.

Door stadsbestuurders wordt de stadsrand helaas maar al te vaak gezien als lege ruimte waar gebouwd moet worden. Bovendien vinden vaak tal van zogenaamde stadsrandverschijnselen plaats. Daarmee wordt verrommeling bedoeld, waardoor een palet van soms illegale bedrijfjes, caravanstallingen en maneges ontstaan en het landschap er niet mooier op wordt. De reactie van het stadsbestuur is dan vaak om maar te gaan bouwen en op die manier een zinvolle bestemming in te vullen voor de stadsranden.

Het kan anders!
De ANWB vindt daarentegen dat de stadsranden vooral gezien moeten worden als de groene long van de stad. De plek waar je even op adem kunt komen, waar kinderen kunnen zien waar de melk vandaan komt en waar je kunt genieten van rust, ruimte en natuur. Het poldergebied van Groningen-west is zo’n plek. Onder de rook van de grote stad biedt dit gebied veel kansen om er even uit te zijn, wandelend met de kinderwagen of wat verder weg per fiets. Er moeten dan wel voldoende mogelijkheden zijn om voor wandelaars en fietsers.

Wat vonden onze leden?
In vergelijking met ledenonderzoeken in andere delen van Nederland lijken de Groningers meer dan gemiddeld gebruik te maken van de groengebieden in en om hun stad. Deels kan dit ook te maken hebben met het gebrek aan alternatieven in de directe omgeving.

Het belangrijkst vonden de ANWB-leden de mogelijkheid om van de natuur te genieten, te wandelen en te fietsen. Daarin verschilt met in Groningen niet met andere delen van ons land. Uit de enquête bleek dat er onvoldoende mogelijkheden worden ervaren om dit te doen. Bovendien werd aangegeven dat er een groot tekort is aan mogelijkheden om te picknicken.

Opmerkelijk is dat de ondervraagde leden het poldergebied van Groningen-west wel goed konden bereiken (kun je er komen), maar de toegankelijkheid (kun je er in) minder waardeerden. Daarbij waren de wandelaars duidelijk minder tevreden dan de fietsers. Van die laatste groep vond 73% het gebied goed toegankelijk per fiets. Toch vond bijna 80% van de leden dat er meer fietspaden moeten komen zoals het fietspad Den Horn-De Poffert. Dit is een aantrekkelijk fietspad door het agrarisch gebied, waar men geen last heeft van overig verkeer.

Ongeveer de helft van de reacties geeft aan dat men soms tot heel vaak last ondervindt van onder andere verkeerd geparkeerde auto’s of gemobiliseerd verkeer.

Niet onvermeld mag blijven dat relatief veel reacties zich keerden tegen (verdere) nieuwbouw of industrie.

Hoe kunnen we verbeteren?
Met de kaart op tafel zijn op de bovengenoemde ledenavond door ANWB-leden een aantal suggesties gedaan om de beleving en toegankelijkheid van het poldergebied van Groningen-west te vergroten.

Recreatieve routes
Het poldergebied van Groningen-west is een kleinschalig, oud cultuurlandschap. De agrarische activiteiten hebben het land gevormd en geven de meerwaarde aan het landschap. Dit zou het uitgangspunt moeten zijn voor de verdere ontwikkeling van wandelroutes, fietsroutes en andere voorzieningen.

• 1. Fietsroutes
  Wat momenteel ontbreekt zijn “circuits”van fietspaden, die het mogelijk maken om een rondje te fietsen. Bottleneck is vooral het Aduarderdiep;
•  Unaniem zijn de ANWB-leden in hun wens om een fiets/wandelbrug te realiseren over het Aduarderdiep bij Leegkerk. Dit zou dé slagader moeten zijn tussen de stad het platteland.
•  Voorts is behoefte aan fietspaden tussen Enumatil en De Poffert, tussen Den Horn en Vierverlaten en tussen Hoogkerk en Vierverlaten;
•  Maak de bestaande routes beter zichtbaar. Den Horn-De Poffert bijvoorbeeld is nauwelijks terug te vinden. Er is nauwelijks goede bewegwijzering en het fietspad zelf is daar waar het pad het weiland ingaat bijna verborgen;
•  Bestaande en toekomstige fietsverbindingen mogen wel wat breder zijn, vooral daar waar zowel auto’s als ander verkeer samengaat.  Ook zouden sommige bestaande paden voorzien moeten zijn van een betere verharding ;
•  Over het Aduarderdiep bij de Gaaikemadijk zou een verbinding moeten komen door middel van een fietsbrug of pontje, zodat Aduard fietsend ook aantrekkelijk te bereiken is. Nu fietst men langs de autoweg N355.

2. Wandelroutes en voorzieningen
Uiteraard kunnen de wandelroutes meeliften met de verbeteringen op het gebied van de fietsroutes (b.v. brug over Aduarderdiep). Over het algemeen is er duidelijk behoefte aan meer wandelvoorzieningen bij de ANWB leden. Zo is een wandelroute genoemd van Hoogkerk naar de Peizermade. Een van de andere ideeën is om de oude kerkpaden weer open te stellen. In het algemeen mist men de “doorsteekjes”.

Een duidelijke behoefte bij de ANWB leden is het realiseren van picknickplaatsen en bankjes. Rustpunten worden nu node gemist. Enige leden geven aan dat er ook wel wat meer bos mag worden aangeplant, omdat er nu nauwelijks plekken zijn met enige beschutting. Vierverlanten en rondom Den Horn worden als voorbeeld genoemd. Het bos mag echter het kenmerkende kleinschalige cultuurlandschap niet aantasten.

Zoneren in het landschap
Uit de ledenavond komt grofweg een driedeling tot stand in het poldergebied van Groningen-west. De ANWB-leden gaven aan dat bij een verdere ontwikkeling gedacht moet worden aan:

• 1. Richt je op de stad bij het gebied ten oosten van het Aduarderdiep. Recreatie zou hier de belangrijkste drager moeten zijn, waarbij de mogelijkheid aanwezig moet zijn om een ecologische verbinding te realiseren die ongeveer het Aduarderdiep volgt. Deze verbinding is van belang om de natuur ten noorden van de stad Groningen te verbinden met de Peizermade;
• 2. Voor natuurontwikkeling, waar nadrukkelijk mogelijkheden moeten zijn om dit te kunnen beleven (toegankelijkheid!) zou het gebied ten noorden van de Friese Straatweg en ten zuiden van het Van Starkenborghkanaal geschikt zijn;
• 3. Het centrale deel van het polderlandschap moet open blijven.

Aan de westkant van de stad Groningen ligt een oud cultuurlandschap. Middeleeuwse kerkjes, oeroude rivierbeddingen en eeuwenoude wegen leiden je terug naar de tijd van de Cisterciënzer monniken. In 1192 werd in Aduard een klooster gesticht, waarvan de huidige Abdijkerk nog het enige restant is van wat eens een enorm kloostercomplex is geweest. Ooit bezaten de monniken 6000 hectare ommeland, waar dijken werden aangelegd, kanalen gegraven en de grond vruchtbaar werd gemaakt.

De beste manier om de rijke geschiedenis van het westelijk ommeland van Groningen te leren kennen, is om een bezoek te brengen aan het museum Sint Bernadushof. De rijke historie van het Cisterciënzer klooster, haar bewoners en hun invloed op de wording van het landschap worden hier aan de bezoeker uitgelegd.